استفاده از نوکلئوتیدها در تغذیه نوزاد

استفاده از نوکلئوتیدها در تغذیه نوزاد
حمدالله نادری بروجنی
naderi@pegahinfant.com

مقدمه
اخیراً برخی از تولیدکنندگان شیر خشک نوزاد در دنیا ادعا می کنند که نوکلئوتیدها را به عنوان یک مزیت تغذیه ای به محصولات خود افزوده اند و این مواد خواص بیولوژیک مفیدی را برای نوزاد ایجاد می نماید. از خواص بیان شده برای این مواد می توان به بهبود فلور میکروبی روده، بهبود ایمنی بدن، جذب بهتر آهن، بهبود متابولیسم چربی و نمو بهتر روده اشاره نمود.
نوکلیوتیدها
نوکلئوتید ترکیبی متشکل از یک قند ۵ کربنی (ریبوز یا داکسی ریبوز) اسید فسفریک (فسفات) و یکی از بازهای آلی پورین (آدنین، گوانین) یا پیریمیدین (سیتوزین، تیمین، یوراسیل ) می‌باشد. نوکلئوتیدها را نوکلئوزید فسفات هم می‌گویند. نوکلئوتیدها به دلیل داشتن اسید فسفریک ترکیبی اسیدی هستند. این مواد جزو مواد مغذی ضروری نیستند و بدن انسان می تواند آنها را با استفاده از مواد غذائی دیگر بسازد اما ترکیباتی هستند که نقش های مهمی در واکنش های بیوشیمیائی داخل سلولی دارند. در بعضی از شرایط مانند رشد سریع یا بعضی از بیماریها که نیاز بدن به آنها بیش از مقدار ساخته شده است، آنها را نیمه ضروری یا ضروری وابسته به شرایط قلمداد می کنند. به همین دلیل برخی معتقدند که دوران نوزادی جزو این شرایط خاص بوده و نوزاد به این مکمل نیاز دارد.
نقش نوکلئوتیدها در بدن
نوکلئوتیدها در واکنش های ذیل در بدن دخالت دارند:
1- به عنوان نوکلئیک اسید: نوکلئوتید ها منومرهای DNA یا RNA هستند که این مواد حاوی کد های ژنتیکی ما بوده و کلیه صفات ارثی ما را در خود حمل می کنند.
2- در بیوسنتز: آنها در بسیاری از واکنش های بیوسنتزی شرکت می کنند. برای مثال UDP- گالاکتوز در سنتز لاکتوز یا UDP-گلوکز در پروسس گلیکوژن نقش دارند.
3- به عنوان کوآنزیم: مانند NAD ، FAD و کوآنزیم A
4- به عنوان تنظیم کننده بیولوژیک: مانند AMP حلقوی که به عنوان پیغام بر دوم نقش مهمی در تنظیم بسیاری از واکنش های بدن دارد.
5- به عنوان منبع انرژی: مهمترین و عمومی ترین منبع انرژی در موجودات زنده ATP است که با اضافه شدن فسفات های اضافی به نوکلئوتید ایجاد شده و هنگام آزاد کردن فسفات انرژی تولید می کند.
آیا واقعاً نوزاد به نوکلئوتیدها نیاز دارد؟
پاسخ به پرسش فوق بدون جواب دادن به سؤالات دیگری مانند سؤالات ذیل کار مشکلی است.
1- آیا شواهد کلینیکی کافی که نشان دهنده تآثیر این مواد باشد وجود دارد؟
2- کدام نوکلئوتیدها و در چه شرایطی و با چه نسبتی باید مصرف شوند؟
3- آیا مصرف آنها ایمن است؟
4- آیا آنها در غذای نوزاد پایدار هستند؟
5- آنها را باید بصورت آزاد یا در ترکیب با مواد دیگر به غذای نوزاد اضافه نمود؟
6- آیا آنها در شیر مادر وجود دارند؟
نوکلئوتیدها در شیر مادر
حدود 25% از نیتروژن موجود در شیر انسان نیتروژن غیر پروتئینی (NPN) است که شامل موادی مثل اوره، اسیدهای امینه آزاد، اسیدهای نوکلئیک، کراتین و کراتینین، پلی آمیدها، نوکلئوتیدها و کارنیتین می باشد. نوکلئوتید ها حدود 2 تا 5 درصد نیتروژن غیر پروتئینی شیر انسان را تشکیل می دهند(1و2). در گذشته تنها نوکلئوتیدهای غیر سلولی در شیر انسان اندازه گیری می شد اما در حال حاضر با روشهای جدید می توانند نوکلئوتیدهای سلولی که در جریان عبور مواد از دستگاه گوارش آزاد می شوند را نیز اندازه گیری نمایند (3).
اثرات بیولوژیک نوکلئوتیدها
نوکلئوتیدها تعداد زیادی اثرات بیولوژیک دارند که اغلب آنها با مطالعه بر روی حیوانات آزمایشگاهی مشخص شده و کمتر در این موارد روی نوزاد انسان تحقیق شده است (1و4).
رشد و نمو دستگاه گوارش
مطالعه بر روی موش ها، رت ها و خوکهای آزمایشگاهی نشان داده که خوردن نوکلئوتیدها توسط نوزاد این حیوانات منجر به اثرات آنابولیک مانند افزایش پروتئین موکوزال، افزایش DNA ، افزایش طول مژک ها و افزایش فعالیت آنزیمی می شود (5).
ترمیم روده
رت هائی که بطور عمدی در آنها اسهال مزمن ایجاد شده بود بعد از دریافت مکمل نوکلئوتیدی بهبودی بهتری داشتند(6و8). این موضوع بر روی نوزادان انسان در شیلی (9) و همچنین در تحقیقات دیگری در سایر نقاط دنیا نیز مطالعه شده و اثر آن بر روی بهبود اسهال اثبات گردیده است (10و 11).
رشد سوماتیک
مطالعه بر روی رت های آزمایشگاهی تازه از شیر گرفته شده نشان دهنده رشد بهتر آنها با یک رژیم کم پروتئین دارای مکمل نوکلئوتیدی نسبت به همین رژیم بدون نوکلئوتید است (12)، اما مطالعه ای مشابه بر روی نوزاد انسان چنین اثری را مشخص نکرده است گرچه برخی از مطالعات حاکی از رشد بهتر در دوران جنینی و همچنین در مورد نوزادان SGA است (13).
جذب آهن
مطالعه بر روی رت ها جذب بهتر آهن در حضور نوکلئوتیدها را اثبات نموده (14) اما چنین مطالعاتی در مورد نوزاد انسان انجام نشده است.
فلور روده
اثر مکمل نوکلئوتیدی بر روی فلور روده مورد بحث و مجادله است. در تحقیقی نشان داده شده است که نوکلئوتیدها سطح بیفیدوباکتریوم ها را افزایش می دهند اما میزان لاکتوباسیلها و انتروباکترها را کم می کنند(15) اما تحقیق دیگری حاکی از افزایش اشرشیا کلی و کاهش بیفیدوباکتریوم ها است(16).
متابولیسم چربی
تغذیه نوزاد کامل با مکمل نوکلئوتیدی، اسیدهای چرب غیر اشباع با زنجیر بلند (PUFA) را در گلبول قرمز آنها افزایش می دهد( 17و 18). در نوزادان نارس تحمل لیپیدی با افزایش فعالیت آنزیم لستین-کلسترول آسیل ترانسفراز بهبود می یابد (19).
اثر بر سیستم ایمنی
نوکلئوتیدها هم بر روی ایمنی همورال و هم ایمنی سلولی مؤثرند(20). Pickering و همکاران(21) تأثیر نوکلئوتیدها را بر روی سیستم ایمنی نوزادان عادی با اندازه گیری پاسخ آنتی بادی آنها نسبت به تزریق واکسن های روتین مطالعه نمودند و نشان دادند که این پاسخ در تزریق واکسن کنژوگه هموفیلوس آنفلوانزای تیپ B و توکسوئید دیفتری به طور معنی داری در نوزادان 7 ماهه دریافت کننده نوکلئوتید افزایش می یابد. در مطالعه مشابهی همین محققان نشان دادند که نوزادان بالای 6 ماه که از شیر مادر تغذیه می شوند با دریافت نوکلئوتید به طور معنی داری پاسخ بهتری نسبت به واکسن خوراکی ویروس فلج اطفال که با اندازه گیری میزان آنتی بادی مشخص می شود، نشان می دهند(21). در مطالعه دیگری در نوزادان نارس دریافت کننده نوکلئوتید، سطح بالاتری از ایمنوگلوبولین های M و A مشاهده شد(22).
همچنین در تحقیقی مشخص شد فعالیت سیتوتوکسی سیتی سلول های قاتل طبیعی (Natural killer cells) به طور معنی داری در کودکان تغذیه شونده با شیر مادر که مکمل نوکلئوتیدی دریافت کرده بودند افزایش دارد بعلاوه تولید انترلوکین2 نیز افزایش نشان می دهد (23و 24).
عوارض جانبی نوکلئوتیدها
تا به امروز در بررسی های کلینیکی عوارض جانبی مضری با دریافت نوکلئوتیدها تشخیص داده نشده است. بهرحال از آنجائی که استفاده از نوکلئوتیدها در تغذیه نوزادان نسبتاً جدید است شاید مطالعات بیشتری برای اثبات ایمن بودن آن مورد نیاز باشد. برای مثال استفاده از دوز بالای آدنین بر روی حیوانات آزمایشگاهی اثرات نفروتوکسیک نشان داده است (25) و چون نوکلئوتید آدنوزین از آدنین ، قند 5 کربنه و فسفات تشکیل شده بنابراین پایداری این ماده در غذای نوزاد و بدن مهم است.
در تحقیقی که روی موش انجام شده نوکلئوتیدها شدت آلرژی را نسبت به نمونه شاهد افزایش دادند (26) اما این موضوع در مورد انسان مشخص نیست.
در استفاده از نوکلئوتیدها باید مراقب برخی از بیماران ژنتیکی مانند سندرم Lesch-Nyhan که در متابولیسم نوکلئوتیدها مشکل دارند بود .
نتیجه
شیرهای نوزاد که با نوکلئوتیدها غنی شده اند اثرات بیولوژیک مفیدی برای آنها دارند اما این نتیجه گیری ها بیشتر با شواهد مبتنی بر مطالعه بر روی حیوانات آزمایشگاهی حمایت می شوند و نیاز است که مطالعه بیشتری بر روی نوزاد انسان انجام شود.
منابع:

1. Cosgrove M. Nucleotides. Nutrition1998;14:748–51.
2. Thorell L, Sjoberg L-B, Hernell O. Nucleotides in human milk: sources and metabolism by the newborn infant. Pediatr Res1996;40:845–52.
3.Leach JL, Baxter JH, Molitor BE, Ramstack MB, Masor ML. Total potentially available nucleosides of human milk by stage of lactation. AmJ Clin Nutr1995;61:1224–30.
4.Carver JD, Walker WA. The role of nucleotides in human nutrition. Nutr Biochem1995;6:58–72.
5. Uauy R, Stringel G, Thomas R, Quan R. Effect of dietary nucleosides on growth and maturation of the developing gut in the rat. J Pediatr Gastroenterol Nutr 1990;10:497–503.
6.Nunez MC, Ayudarte MV, Morales D, Suarez MD, Gil A. Effect of dietary nucleotides on intestinal repair in rats with experimental chronic diarrhea. J Parenter Enteral Nutr1990;14:598–604.
7.Bueno J, Torres M, Almendros A Carmona R, Nunez MC, Rios A, Gil A. Effect of dietary nucleotides on small intestinal repair after diarrhoea. Histological and ultrastructural changes. Gut1994;35:926–33.
8. Quan R, Gil A, Uauy R. Effect of dietary nucleosides (DN) on intestinal growth and maturation after injury from radiation. Pediatr Res 1991;29:111A.
9.Brunser O, Espinoza J, Araya M, Cruchet S, Gil A. Effect of dietary nucleotide supplementation on diarrhoeal disease in infants. Acta Paediatr 1994;83:188–91.
10.Pickering L, Masor M, Granoff D, Erickson J, Paule C, Hilty M. Human milk levels of nucleotides in infant formula reduce incidence of diarrhea. FASEB J1996;554A.
11.Adjei AA, Yamamoto S. A dietary nucleoside-nucleotide mixture inhibits endotoxin-induced bacterial translocation in mice fed protein-free diet. J Nutr1995;125:42–8.
12.Gyorgy P. Uniqueness of human milk. Biochemical aspects of human milk. Am J Clin Nutr1971;24:970–5.
13.Cosgrove M, Davies DP, Jenkins HR. Nucleotide supplementation and the growth of term small for gestational age infants. Arch Dis Child 1996;74:F122–5.
14.Faelli A, Esposito G. Effect of inosine and its metabolites on intestinal iron absorption in the rat. Biochem Pharmacol1970;19:2551–4.
15.Gil A, Corral E, Martinez A, Molina JA. Effects of dietary nucleotides on the microbial pattern of faeces of at term newborn infants. J Clin Nutr Gastroenterol1986;1:127–32.
16.Balmer SA, Hanvey LS, Wharton BA. Diet and faecal flora in the newborn: nucleotides. Arch Dis Child1994;70:F137–40.
17.DeLucchi C, Pita ML, Faus MJ, Molina JA, Uauy R, Gil A. Effects of dietary nucleotides on the fatty acid composition of erythrocyte membrane lipids in term infants. J Pediatr Gastroenterol Nutr1987;6:568–74.
18.Gil A, Pita ML, Martinez A, Molina JA, Sanchez-Medina F. Effect of dietary nucleotides on the plasma fatty acids in at-term neonates. Hum Nutr Clin Nutr1986;40C:185–95.
19.Sanchez-Pozo A, Ramirez M, Gil A, Maldonado J, van Biervliet JP, Rosseneu M. Dietary nucleotides enhance plasma lecithin cholesterol acyl transferase activity and apolipoprotein A-IV concentration in preterm newborn infants. Pediatr Res 1995;37:328–33.
20.Kuchan M, Winship T, Masor M. Nucleotides in infant nutrition: effects on immune function. In: Reifen RM, Lerner A, Branski D, Heymans HAS, eds. Pediatric and Adolescent Medicine, Pediatric Nutrition. Basel: Karger, 1998:80–94.
21.Pickering L, Granoff D, Erickson JR, Masor M, Cordle CT, Scheller JP, Winship TR, Paule CL, Hilty MD. Modulation of the immune system by human milk and infant formula containing nucleotides. Pediatrics1998;101:242–9.
22.Martinez-Augustin O, Boza J, Navarro J, Martinez-Valverde A, Araya M, Gil A. Dietary nucleotides may influence the humoral immunity in immunocompromised children Nutrition1997;13:465–9.
23.Carver JD, Pimentel B, Cox WI, Barness LA. Dietary nucleotide effects upon immune function in infants. Pediatrics1991;88:359–63.
24.Pelton SI, Barnett ED, Cabral HJ, Klein JO. Lymphocyte phenotypes in breast and formula fed infants: potential implication for regulation of response to haemophilus polysaccharide conjugate vacine (HCV). 35 th ICAAC, Sept 1995:168.
25.Brule D, Sarwar G, Savoic L, Campbell J, Van Zeggelsar M. Differences in uricogenic effects of dietary purine bases, nucleosides and nucleotides in rats. J Nutr1988;118:780–6.
26.Almansouri HMSH, Yamamoto S, Kulkarni AD, Ariizumi M, Adjei AA, Yamauchi K. Effect of dietary nucleosides and nucleotides on murine allergic rhinitis. Am J Med Sci1996;312(5),202–5.

justify no-repeat;center top;;

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

2 × یک =